Saccharin là gì? Đường saccharin có thực sự tốt cho sức khỏe hay chỉ là “giải pháp tạm thời”?

Saccharin là gì? Vì sao vẫn được sử dụng hơn 100 năm qua?

Saccharin là chất tạo ngọt nhân tạo không sinh năng lượng, được phát hiện từ cuối thế kỷ XIX và là chất tạo ngọt nhân tạo đầu tiên được thương mại hóa trên thế giới. Về mặt hóa học, saccharin được tổng hợp trong phòng thí nghiệm thông qua quá trình oxy hóa các hợp chất như O-toluene sulfonamide hoặc phthalic anhydride, tạo thành dạng tinh thể trắng, bền nhiệt và rất ổn định.

Hiện nay, saccharin tồn tại dưới ba dạng chính:

• Acid saccharin
• Natri saccharin
• Canxi saccharin

Điểm đặc biệt của saccharin là độ ngọt cao gấp 300–400 lần đường sucrose, trong khi gần như không cung cấp calo hay carbohydrate. Cơ thể người không chuyển hóa saccharin thành năng lượng, do đó nó không làm tăng đường huyết hay insulin.

Tuy nhiên, ở nồng độ cao, saccharin có thể để lại dư vị đắng hoặc kim loại, vì vậy trong công nghiệp thực phẩm, nó thường được phối trộn với các chất tạo ngọt khác như aspartame để cân bằng hương vị.

Saccharin được ứng dụng như thế nào trong đời sống?

Nhờ độ ổn định cao và thời hạn bảo quản dài, saccharin được ngành công nghiệp thực phẩm và dược phẩm sử dụng rộng rãi. Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã cho phép sử dụng saccharin trong nhiều sản phẩm, bao gồm:

• Đồ uống có ga và nước giải khát dành cho người ăn kiêng
• Kẹo, mứt, thạch, bánh quy ít calo
• Chất tạo ngọt dùng trực tiếp cho cà phê, trà, ngũ cốc
• Thuốc, vitamin, viên nhai khoáng chất
• Kẹo cao su, kem đánh răng

Ngoài thực phẩm, saccharin còn xuất hiện trong mỹ phẩm, dược phẩm, thức ăn chăn nuôi và một số sản phẩm công nghiệp. Trên thị trường, saccharin thường được biết đến qua các tên thương mại như Sweet’n Low, Sugar Twin, Zero-Cal.

Saccharin có an toàn không? Tranh cãi kéo dài nhiều thập kỷ

Vấn đề an toàn của saccharin từng gây tranh cãi lớn vào thập niên 1970, khi một số nghiên cứu trên chuột cho thấy mối liên hệ giữa saccharin và ung thư bàng quang. Điều này từng khiến FDA yêu cầu dán cảnh báo nguy cơ trên sản phẩm.

Tuy nhiên, hơn 30 nghiên cứu sau đó trên người không tìm thấy bằng chứng khoa học rõ ràng cho thấy saccharin gây ung thư ở người. Các tổ chức uy tín như WHO, EFSA và FDA hiện đều xếp saccharin vào nhóm an toàn khi sử dụng trong giới hạn cho phép.

• FDA: ADI = 5 mg/kg thể trọng/ngày
• WHO: ADI = 0–15 mg/kg thể trọng/ngày

Ví dụ, người nặng 50 kg có thể dùng tối đa khoảng 750 mg/ngày, nhưng các chuyên gia khuyến nghị chỉ nên dùng 30% mức ADI để đảm bảo an toàn lâu dài.

Lợi ích của saccharin đối với sức khỏe

1. Hỗ trợ kiểm soát cân nặng

Việc thay thế đường bằng saccharin giúp giảm lượng calo tiêu thụ mà không phải từ bỏ vị ngọt. Một số phân tích cho thấy điều này có thể hỗ trợ giảm cân nhẹ khi kết hợp chế độ ăn hợp lý.

2. Phù hợp cho người tiểu đường

Saccharin không làm tăng đường huyết, không ảnh hưởng insulin, nên thường được khuyên dùng cho người mắc tiểu đường type 2.

3. Giảm nguy cơ sâu răng

Khác với đường, saccharin không bị vi khuẩn trong khoang miệng lên men thành axit, từ đó giúp giảm nguy cơ sâu răng. Đây là lý do nó thường xuất hiện trong thuốc và kem đánh răng.

Những rủi ro tiềm ẩn cần lưu ý

Một số nghiên cứu gần đây đặt câu hỏi về tác động của saccharin đối với hệ vi sinh đường ruột. Kết quả ban đầu cho thấy việc sử dụng kéo dài có thể làm thay đổi cân bằng vi khuẩn ruột ở một số người, từ đó ảnh hưởng đến khả năng dung nạp glucose.

Ngoài ra:

• Người dị ứng sulfonamide có thể gặp phản ứng như đau đầu, phát ban
• Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh nên hạn chế hoặc tránh dùng saccharin

Các chuyên gia đồng thuận rằng: saccharin an toàn khi dùng điều độ, nhưng không nên lạm dụng hay coi là giải pháp thay thế hoàn toàn cho chế độ ăn lành mạnh.

Saccharin không phải là “chất độc” như nỗi lo trong quá khứ, nhưng cũng không phải thần dược cho sức khỏe. Đây là một công cụ hỗ trợ kiểm soát đường và calo hiệu quả nếu sử dụng đúng liều, đúng đối tượng. Điều quan trọng nhất vẫn là sự cân bằng và hiểu rõ cơ thể mình.

Câu hỏi về đường saccharin

1. Saccharin có gây ung thư không?
→ Không có bằng chứng khoa học rõ ràng trên người khi dùng trong giới hạn an toàn.

2. Người tiểu đường dùng saccharin được không?
→ Có, vì không làm tăng đường huyết.

3. Saccharin có calo không?
→ Không, đây là chất tạo ngọt không sinh năng lượng.

4. Trẻ em có nên dùng saccharin?
→ Không khuyến khích, đặc biệt với trẻ sơ sinh.

5. Saccharin có gây sâu răng không?
→ Không, vì không bị vi khuẩn miệng lên men.

6. Dùng saccharin mỗi ngày có tốt không?
→ Có thể dùng, nhưng nên dưới 30% mức ADI.