Can khương (Gừng khô) là gì? Công dụng, dược tính và bài thuốc Đông y từ Can khương

Can khương – vị thuốc cổ truyền với giá trị dược lý hiện đại

Trong kho tàng dược liệu Đông y, Can khương – tức gừng khô – được xem là một trong những vị thuốc có tính nhiệt mạnh, thường dùng để điều trị các chứng bệnh do hàn lạnh gây ra. Không chỉ xuất hiện trong y thư cổ, Can khương còn được nghiên cứu bởi y học hiện đại với nhiều tác dụng sinh học đáng chú ý.

Từ một loại gia vị quen thuộc trong đời sống, gừng khô đã trở thành dược liệu quan trọng, góp mặt trong hàng trăm bài thuốc cổ truyền nhằm hỗ trợ tiêu hóa, hô hấp, tuần hoàn và miễn dịch.

1. Tổng quan về Can khương (Gừng khô)

1.1. Danh pháp và tên gọi

Tên gọi: Can khương, Khương, Gừng khô
Tên khoa học: Zingiber officinale Roscoe
Họ thực vật: Gừng (Zingiberaceae)
Bộ phận dùng: Thân rễ phơi hoặc sấy khô

Trong Đông y, thân rễ gừng tươi gọi là Sinh khương, còn thân rễ đã phơi khô gọi là Can khương. Khi chuyển từ gừng tươi sang gừng khô, thành phần hoạt chất thay đổi, khiến tính nhiệt và tác dụng dược lý trở nên mạnh hơn.

1.2. Đặc điểm thực vật

Gừng là cây thân thảo sống lâu năm, thân rễ phát triển thành củ, có mùi thơm và vị cay nồng đặc trưng. Lá mọc so le, thân cây cao khoảng 0,8–1m. Hoa mọc thành cụm từ gốc, có màu vàng lục.

1.3. Phân bố và thu hái

Gừng được trồng phổ biến ở Việt Nam và nhiều quốc gia châu Á. Thân rễ thường được thu hoạch khi cây đã trưởng thành, sau đó rửa sạch, thái lát và phơi hoặc sấy khô để làm Can khương.

2. Thành phần hóa học của Can khương

Can khương chứa nhiều hợp chất sinh học có giá trị dược lý:

Tinh dầu (2–3%): zingiberen, citral, borneol, geraniol…
Hợp chất cay: gingerol, shogaol, zingeron
Chất nhựa dầu, tinh bột, lipid
Một số vitamin và khoáng chất

Đặc biệt, khi gừng được sấy khô, gingerol chuyển hóa thành shogaol – hoạt chất có tính nhiệt mạnh và tác dụng sinh học cao hơn.

3. Công dụng của Can khương theo Đông y

Theo y học cổ truyền, Can khương có:

Tính vị: cay, ấm
Quy kinh: Tỳ, Vị, Phế, Tâm, Thận
Công năng: ôn trung tán hàn, hồi dương thông mạch, ôn phế hóa đàm

Can khương thường được dùng để điều trị:

Đau bụng do lạnh
Tiêu chảy, nôn mửa
Đầy hơi, khó tiêu
Ho suyễn, đờm loãng
Tay chân lạnh
Viêm khớp do hàn thấp

So với gừng tươi, gừng khô có tác dụng mạnh hơn trong việc làm ấm cơ thể và trừ hàn.

4. Tác dụng dược lý theo nghiên cứu hiện đại

Các nghiên cứu hiện đại cho thấy Can khương có nhiều tác dụng sinh học:

4.1. Hỗ trợ tiêu hóa

Chiết xuất gừng khô giúp kích thích nhu động ruột, giảm đầy hơi, tăng tiết dịch tiêu hóa.

4.2. Chống viêm và giảm đau

Gingerol và shogaol có tác dụng chống viêm, giảm đau, đặc biệt hữu ích trong viêm khớp và đau cơ.

4.3. Chống buồn nôn

Gừng khô được chứng minh có hiệu quả trong giảm buồn nôn do say tàu xe, thai nghén hoặc sau phẫu thuật.

4.4. Tác dụng trên hệ hô hấp

Can khương giúp long đờm, giảm ho và cải thiện tình trạng viêm đường hô hấp.

4.5. Tác dụng chống oxy hóa

Các hoạt chất trong gừng khô giúp giảm stress oxy hóa, góp phần bảo vệ tế bào khỏi tổn thương.

5. Một số bài thuốc Đông y từ Can khương

🔹 Trị đau bụng lạnh, tiêu chảy

Can khương 6–10g
Sắc uống ngày 1 thang

🔹 Trị ho, cảm lạnh

Can khương, quế chi, cam thảo
Sắc uống ấm

🔹 Trị viêm khớp dạng thấp

Can khương, đương quy, xuyên khung
Sắc uống mỗi ngày

🔹 Trị nôn mửa do lạnh

Can khương, bán hạ, trần bì
Sắc uống trong ngày

⚠️ Lưu ý: Các bài thuốc chỉ mang tính tham khảo, cần tham vấn thầy thuốc trước khi sử dụng.

6. Lưu ý khi sử dụng Can khương

Mặc dù có nhiều lợi ích, Can khương không phù hợp với mọi đối tượng:

Người âm hư, nóng trong không nên dùng
Phụ nữ mang thai cần thận trọng
Không dùng kéo dài hoặc liều cao
Tránh kết hợp với các vị thuốc quá nóng

Việc sử dụng dược liệu cần dựa trên thể trạng và tình trạng bệnh cụ thể.

Một số câu hỏi về can khương (Củ gừng)

1. Can khương là gì?
Can khương là thân rễ gừng đã phơi hoặc sấy khô, được dùng làm vị thuốc Đông y.

2. Can khương có tác dụng gì?
Can khương giúp trị đau bụng lạnh, ho suyễn, tiêu chảy, đầy hơi và viêm khớp.

3. Can khương khác gì với gừng tươi?
Can khương có tính nhiệt mạnh hơn gừng tươi và tác dụng dược lý sâu hơn.

4. Có thể dùng Can khương hàng ngày không?
Không nên dùng thường xuyên hoặc liều cao nếu không có chỉ định y học.

5. Ai không nên dùng Can khương?
Người nóng trong, âm hư, phụ nữ mang thai cần thận trọng.

6. Can khương có phải là thuốc không?
Can khương là dược liệu, cần sử dụng đúng cách và theo tư vấn chuyên môn.

🌿 Quan tâm dược liệu Đông y & sức khỏe?

Khám phá thêm các bài phân tích chuyên sâu về thảo dược, Đông y và xu hướng chăm sóc sức khỏe tự nhiên.

Sign up for Newsletter

SỨC KHỎE, TIN TỨC

Can khương (Gừng khô) là gì? Công dụng, dược tính và bài thuốc Đông y từ Can khương

Can khương – vị thuốc cổ truyền với giá trị dược lý hiện đại